Abonelik Sözleşmesinin Feshi: Bildirim Usulü, Süreler ve Taahhüt Bedeli

Abonelik sözleşmeleri, tüketici uyuşmazlıklarının sayıca en yoğun olduğu alanlardan biridir. İptal talebine rağmen fatura kesilmeye devam edilmesi, taahhüt bedeli adı altında yüksek tutarlar istenmesi ve fesih için sürekli farklı belge talep edilmesi en sık karşılaşılan şikâyetlerdir. Aşağıda abonelik sözleşmelerinin sona erdirilmesi, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ve Abonelik Sözleşmeleri Yönetmeliği çerçevesinde ele alınmıştır.

Hangi sözleşmeler abonelik sözleşmesidir

Abonelik sözleşmesi, tüketicinin belirli bir mal veya hizmeti sürekli ya da düzenli aralıklarla edinmesini sağlayan sözleşmedir. Kapsamı oldukça geniştir:

• Elektrik, su ve doğal gaz gibi altyapı hizmetleri.
• Sabit ve mobil telefon, internet erişimi, kablolu ve uydu yayın hizmetleri.
• Dijital içerik ve platform abonelikleri.
• Spor salonu, kurs ve benzeri sürekli hizmet sözleşmeleri.
• Gazete ve dergi gibi süreli yayın abonelikleri.

Yönetmelik önemli bir kapsam ayrımı içerir. Elektrik, su, doğal gaz ve elektronik haberleşme sektörü dışındaki abonelik sözleşmelerine, Yönetmeliğin yalnızca sözleşmenin şekli, zorunlu içeriği, şart eksikliği, teslim veya ifa yükümlülüğü, belirli süreli sözleşmelerin uzaması, fesih, fesih bildirimi, fesih talebinin yerine getirilme süresi ve feshin sonuçlarına ilişkin maddeleri uygulanır. Faturalandırma dönemi, gecikme zammı ve ödeme bildirimine ilişkin ayrıntılı hükümler ise altyapı ve elektronik haberleşme abonelikleri için öngörülmüştür. Spor salonu ya da dijital platform aboneliğinde bu ayrımın gözetilmesi gerekir.

Sözleşmenin şekli ve zorunlu içeriği

Satıcı veya sağlayıcı, sunulan mal veya hizmete ilişkin olarak tüketiciyle bir abonelik sözleşmesi kurmak zorundadır. Yazılı ya da mesafeli olarak kurulan sözleşmelerin bir örneğinin kâğıt üzerinde veya kalıcı veri saklayıcısı ile tüketiciye verilmesi zorunludur. Sözleşmeler en az on iki punto büyüklüğünde, anlaşılabilir bir dilde, açık, sade ve okunabilir biçimde düzenlenir.

Sözleşmenin zorunlu içeriği ayrıntılı olarak sayılmıştır. Tarafların kimlik ve iletişim bilgileri, sözleşmenin konusu ve varsa süresi, düzenlenme tarihi, ilk teslim ya da ifaya başlama tarihi, vergiler dâhil toplam fiyat, temerrüdün hukuki sonuçları, alınan güvence ve depozitonun aboneliğin sona ermesi hâlinde ne kadar sürede iade edileceği, feshin usulü ve sonuçları, cihaz iadesinin nasıl yapılacağı ve uyuşmazlıkta hakem heyeti ile tüketici mahkemesine başvurulabileceği bilgisi bunlar arasındadır.

Bu bilgilerden bir veya birkaçının bulunmaması sözleşmenin geçerliliğini etkilemez ve satıcı bu gerekçeyle teslimi ya da ifayı durduramaz. Eksiklik, sözleşmeyi düzenleyen tarafından tüketiciden ilave bir ödeme istenmeksizin derhâl giderilir. Giderilmezse tüketici; cezai şart, tazminat ve benzeri adlarla herhangi bir ödeme yapmaksızın sözleşmeyi feshedebilir. Bu, uygulamada yeterince kullanılmayan bir fesih sebebidir.

Ayrıca sözleşme süresi sonunda tüketiciden açık bir talep veya onay almadığı hâlde mal veya hizmet sunmaya devam eden satıcı ya da sağlayıcı, sunduğu bu mal veya hizmet için hiçbir bedel talep edemez. Belirli süreli sözleşmelere, sözleşmenin belirlenen süre kadar kendiliğinden uzayacağına ilişkin hüküm konulamaz.

Fesih hakkı ve gerekçe gösterme zorunluluğunun bulunmaması

6502 sayılı Kanun'un 52. maddesinin dördüncü fıkrası fesih hakkını şöyle düzenler:

Tüketici, belirsiz süreli veya süresi bir yıldan daha uzun olan belirli süreli abonelik sözleşmesini herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin istediği zaman feshetme hakkına sahiptir. Süresi bir yıldan az olan belirli süreli abonelik sözleşmesinde satıcı veya sağlayıcı tarafından sözleşme koşullarında değişiklik yapılması hâlinde de tüketici sözleşmeyi feshedebilir.

Abonelik Sözleşmeleri Yönetmeliği'nin 22. maddesi aynı hakkı "süresi bir yıl ve daha uzun olan" belirli süreli sözleşmeler bakımından tanıyarak Kanun'a göre biraz daha geniş bir alan çizer. Tam 1 yıllık sözleşmelerde bu farkın hangisinin esas alınacağı tartışmalıdır; tüketici lehine yorum, Yönetmelik metnini destekler. Yönetmelik ayrıca, süresi 1 yıldan az olan belirli süreli sözleşmelerde tüketicinin hizmetten yararlanmasına engel olabilecek geçerli bir sebebin varlığı hâlinde de fesih hakkı tanır.

Bu hükümlerin pratik sonuçları şunlardır. Fesih için sebep bildirilmesi gerekmez; sağlayıcı tüketiciden fesih gerekçesini açıklamasını isteyemez, memnuniyetsizliğin nedenini belgelemesini şart koşamaz. Fesih için bilgi veya belge istenmesi ve işlemi geciktirmek amacıyla ek şartlar konulması mevzuata aykırıdır.

En önemlisi, satıcı veya sağlayıcı, sözleşmenin feshi için sözleşmenin tesis edilmesini sağlayan yöntemden daha ağır koşullar içeren veya feshi zorlaştıran bir yöntem belirleyemez. İnternet üzerinden kurulan bir abonelik internet üzerinden feshedilebilmelidir. "İptal için şubeye gelmeniz gerekir" yönlendirmesi bu kuralla bağdaşmaz. Sağlayıcı, fesih bildirim ve taleplerine ilişkin işlemleri yerine getirmek üzere gerekli tedbirleri almak ve gerektiğinde uygun bir sistem kurup bu sistemi kesintisiz açık tutmakla yükümlüdür.

Fesih bildirimi nasıl yapılır

Fesih bildiriminin kâğıt üzerinde veya kalıcı veri saklayıcısı ile satıcıya ya da sağlayıcıya yöneltilmiş olması yeterlidir. Kalıcı veri saklayıcısı kavramının tanımı ve kapsamı, "İnternetten Alışverişte Cayma Hakkı: Süre, İstisnalar ve İade Usulü" konulu yazıda ele alınmıştır. Sağlayıcı, gerekli güvenlik önlemlerini almak suretiyle kaydı tutulan telefon yoluyla da fesih imkânı sağlayabilir.

Bildirim yolunun seçiminde belirleyici olan, tarihin ve içeriğin sonradan ispatlanabilmesidir:

• Sağlayıcının internet sitesindeki ya da mobil uygulamasındaki iptal ekranı. İşlem sonrası oluşan referans numarası ve ekran görüntüsü saklanmalıdır.
• Sağlayıcının kayıtlı elektronik posta ya da müşteri hizmetleri elektronik posta adresine gönderilen bildirim.
• Kaydı tutulan çağrı merkezi görüşmesi. Bu yolda işlem numarası mutlaka alınmalı ve kaydın talep edilmesi hâlinde verilmesi gerektiği bilinmelidir.
• Noter aracılığıyla gönderilen ihtarname. Taahhüt bedeli tartışması bekleniyorsa en güvenli yoldur.

Bildirimin tarihi belirleyicidir. Sağlayıcının yükümlülüğü, bildirimin kendisine ulaştığı tarihten itibaren işlemeye başlar. Yalnızca telefonla yapılan ve işlem numarası alınmayan görüşmeler, sonradan ispat sorunu doğurur.

Sağlayıcının yükümlülüğü ve süreler

Abonelik Sözleşmeleri Yönetmeliği fesih talebinin yerine getirilme süresini açıkça düzenler:

Diğer mevzuatta tüketici lehine olan süreler saklı kalmak kaydıyla, satıcı veya sağlayıcı, tüketicinin fesih talebini, bildirimin kendisine ulaştığı tarihten itibaren en geç yedi gün içerisinde yerine getirmekle yükümlüdür.

Süreli yayın abonelikleri için ayrı süreler öngörülmüştür. Fesih talebinin yerine getirilme süresi günlük süreli yayınlarda 15 gün, haftalık süreli yayınlarda 1 ay, aylık süreli yayınlarda 3 aydır. Daha uzun süreli yayınlarda ise bildirimden sonraki ilk yayını izleyerek fesih bildirimi hüküm ifade eder.

Elektronik haberleşme sektöründe, "diğer mevzuatta tüketici lehine olan süreler saklı kalmak kaydıyla" ifadesi devreye girer; Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu düzenlemeleri uyarınca daha kısa süreler uygulanabilir. Bu nedenle internet ve telefon aboneliklerinde sektör düzenlemesinin ayrıca gözetilmesi gerekir.

Feshin sonuçları da ayrı bir düzen kurar:

• Sağlayıcı, sözleşmenin feshedildiği bilgisini yazılı olarak veya kalıcı veri saklayıcısı ile tüketiciye bildirmekle yükümlüdür.
• Aboneliğin belirlenen süreler içinde feshedilmediği durumlarda, bu sürelerin bitiminden itibaren mal veya hizmetten yararlanılmış olsa dahi tüketiciden herhangi bir bedel talep edilemez. Bu hüküm, geç yapılan iptallerde en güçlü dayanaktır.
• Sağlayıcı, fesih bildiriminin hüküm ifade etmesinden itibaren 15 gün içinde tüketici tarafından ödenmiş olan tutarın geri kalan kısmını ve varsa güvence, depozito veya teminat adı altında alınan ücretlerin güncel tutarlarını kesinti yapmaksızın iade etmekle yükümlüdür.
• Fesih bildiriminin hüküm ifade ettiği tarihe kadar olan dönemin ödeme bildirimi, fesihten itibaren 10 gün içinde tüketiciye gönderilir. Elektronik haberleşme sektöründe bu süre 4 aya kadar uzatılabilir.

Sağlayıcı, iade ve son fatura yükümlülüklerini yerine getirirken tüketiciye ilave bir maliyet yüklemeden mahsuplaşma yöntemini de kullanabilir. Yıllık peşin ödenen spor salonu ve dijital platform aboneliklerinde 15 günlük iade süresi sıkça gündeme gelir.

Taahhütlü aboneliklerde erken fesih

Taahhütlü abonelik, sağlayıcının taahhütnamede belirtilen süre kadar abone kalmayı üstlenen tüketiciye ya bedelden indirim yapmayı ya da taahhüt konusu malın mülkiyetini veya kullanım hakkını devretmeyi taahhüt ettiği aboneliktir. Taahhüt süresince sözleşme ve taahhütname koşullarında tüketici aleyhine değişiklik yapılamaz.

Sağlayıcı, taahhütnameyi yazılı olarak veya kalıcı veri saklayıcısı ile tüketiciye vermek zorundadır ve bu belge abonelik sözleşmesinin ayrılmaz parçasıdır. Taahhütnamede bulunması zorunlu bilgiler şunlardır: taahhüdün geçerlilik süresi, taahhüt konusu mal veya hizmetin nitelikleri, vergiler dâhil toplam fiyatı, indirim yapılan tarifenin taahhüt verilmeden önceki fiyatı, aylık indirim miktarı ve taahhüdün süresinden önce sonlandırılması durumunda tüketicinin elde ettiği faydalara ilişkin geri ödeyeceği bedelin hesaplanma yöntemi.

Taahhüt sesli iletişim araçlarıyla verilmişse bu bilgilerin aynı ortamda verilmesi gerekir. Sınırlı alanda ya da zamanda sunulan bir ortam kullanılmışsa toplam fiyat ile taahhüt süresinin aynı ortamda bildirilmesi yeterlidir; ancak sağlayıcı taahhütnameyi, taahhüdün verilmesinden itibaren 14 gün içinde tüketiciye ulaştırmak zorundadır. Taahhütnamede taahhüt konusu mal veya hizmetin bedeli, aynı mal veya hizmetin taahhütsüz aboneliklerdeki bedelinden yüksek gösterilemez.

Taahhüt bedeli nasıl hesaplanır

Erken fesihte istenebilecek bedelin üst sınırı Yönetmeliğin 16. maddesinde belirlenmiştir:

Taahhütlü aboneliklerde tüketicinin süresinden önce taahhütlü aboneliğini sonlandırması halinde, satıcı veya sağlayıcının talep edeceği bedel, tüketicinin taahhüdüne son verdiği tarihe kadar tüketiciye sağlanan indirim, cihaz veya diğer faydaların bedellerinin tahsil edilmemiş kısmının toplamı ile sınırlı kalmak zorundadır. Ancak, tüketiciden taahhüt kapsamında tahsil edileceği belirlenen bedellerin henüz tahakkuk etmemiş kısmının toplamının, bu tutardan düşük olması halinde sınır değeri olarak tüketici lehine olan tutarın esas alınması zorunludur.

Bu hüküm iki ayrı üst sınır getirir ve tüketici lehine olan uygulanır. Birinci sınır, feshe kadar sağlanan indirim, cihaz ve diğer faydaların tahsil edilmemiş kısmının toplamıdır. İkinci sınır, taahhüt kapsamında tahsil edileceği belirlenen bedellerin henüz tahakkuk etmemiş kısmının toplamıdır. İkisinden düşük olan talep edilebilir.

Kalan aylara ait ücretlerin tamamının tahsil edilmesi ya da sözleşmede cezai şart olarak gösterilen sabit bir tutarın istenmesi bu sınırı aşar. Sağlayıcının, talep edilen tutarın nasıl hesaplandığını kalem kalem gösterebilmesi gerekir; taahhütnamedeki hesaplama yöntemiyle karşılaştırma bu aşamada yapılır.

Bedelsiz fesih imkânları

Bazı hâllerde taahhüt süresi dolmadan da bedel ödemeksizin fesih mümkündür:

• Tüketicinin yerleşim yerinin değişmesi ve taahhüt konusu hizmetin yeni yerleşim yerinde aynı nitelikte sunulmasının fiilen imkânsız olması. Bu hâlde tüketici herhangi bir bedel ödemeksizin taahhütlü aboneliğini feshedebilir.
• Sözleşmede bulunması zorunlu bilgilerdeki eksikliğin derhâl giderilmemesi.
• Taahhüt süresi içinde sözleşme veya taahhütname koşullarında tüketici aleyhine değişiklik yapılması.

Taahhütlü aboneliğin sona ermesinden en az bir fatura dönemi öncesinden sağlayıcının bu durumu ödeme bildiriminin yanı sıra yazılı olarak veya kalıcı veri saklayıcısı ile ayrıca tüketiciye bildirmesi gerekir. Bu bildirimin yapılmaması, taahhüdün kendiliğinden yenilendiği iddialarında tüketici lehine bir dayanak oluşturur.

Ödeme bildirimine itiraz

Tüketiciler, ödeme bildiriminde yer alan tutarın hatalı olduğu gerekçesiyle bildirimin düzenlendiği tarihten itibaren 1 yıl içinde itiraz edebilir. İtiraz, başvurunun yapıldığı tarihten itibaren en geç 30 gün içinde incelenerek sonuçlandırılır ve sonuç tüketiciye yazılı olarak ya da kalıcı veri saklayıcısı ile bildirilir.

İtirazın haklı bulunması hâlinde fazla tahsil edilen bedel, kullanım dönemindeki birim fiyat dikkate alınarak gecikme zammıyla birlikte, tüketicinin tercihine göre bir sonraki döneme ait bedelden mahsup edilir veya 5 gün içinde iade edilir. Faturanın zamanında ödenmemesi hâlinde uygulanacak gecikme zammı oranı ise 6183 sayılı Kanun'a göre belirlenen oranı aşamaz.

Ödeme bildiriminin son ödeme tarihinden en az 7 gün önce tüketiciye gönderilmesi ve gönderim masrafının tüketiciden istenmemesi gerekir.

Mesafeli kurulan aboneliklerde cayma hakkı

Abonelik sözleşmesi internet, telefon ya da benzeri bir uzaktan iletişim aracıyla kurulmuşsa, fesih hakkının yanında cayma hakkı da söz konusu olur. Cayma hakkı sözleşmeyi baştan ortadan kaldırır ve kural olarak bir bedel doğurmaz; fesih ise sözleşmeyi ileriye etkili olarak sona erdirir.

Süresi içinde cayma imkânı varken fesih yoluna gidilmesi, taahhüt bedeli talebiyle karşılaşılmasına yol açabilir. Bu nedenle abonelik kurulduktan hemen sonra vazgeçilmesi hâlinde hangi hakkın kullanıldığının bildirimde açıkça belirtilmesi önem taşır. Cayma süresinin başlangıcı, süresi, istisnaları ve iade usulü cayma hakkını konu alan yazıda ayrıntılı olarak ele alınmıştır.

Fesihten sonra fatura gelmeye devam ederse

Uygulamada sık karşılaşılan durum, fesih bildirimine rağmen faturaların kesilmeye devam etmesi ve ödenmeyen tutarlar için icra takibi başlatılmasıdır. Böyle bir durumda dosyaya özgü olarak şu belgelerin bir araya getirilmesi gerekir:

• Abonelik sözleşmesinin ve varsa taahhütnamenin bir örneği.
• Fesih bildiriminin kendisi ve gönderim kaydı; çağrı merkezi üzerinden yapılmışsa işlem numarası.
• Fesih tarihinden sonra düzenlenen faturalar.
• Depozito, güvence ya da cihaz bedeline ilişkin kayıtlar.
• Varsa icra takibine ilişkin ödeme emri ve tebliğ tarihini gösteren belge.

Başvuru dosyasının çekirdeğini oluşturan genel belge listesi ile parasal sınıra göre hangi mercie gidileceği "Tüketici Hakem Heyetine Başvuru: 2026 Parasal Sınır, Usul ve Belgeler" konulu yazıda ele alınmıştır.

İcra takibi başlatılmışsa, ödeme emrinin tebliğinden itibaren işleyen itiraz süresinin ayrıca takip edilmesi gerekir. Bu süre abonelik mevzuatındaki sürelerden bağımsız işler ve kaçırılması hâlinde takip kesinleşir.

Sağlayıcının mevzuata aykırı uygulamaları bakımından Ticaret Bakanlığı'na idari şikâyette bulunulması da mümkündür. İdari şikâyet, tüketicinin alacağına ilişkin talebini sonuçlandırmaz; alacak talebi için hakem heyeti ya da mahkeme yoluna ayrıca başvurulması gerekir.

Sık yapılan hatalar

• Fesih bildiriminin yalnızca telefonla yapılması ve işlem numarası alınmaması.
• Sağlayıcının istediği ek belgelerin tamamlanması beklenirken fesih bildiriminin hiç yapılmamış olması; oysa bildirim tarihi, sürelerin başlangıcını belirler.
• Fesihten sonraki 7 günlük sürenin bitiminden itibaren hiçbir bedel talep edilemeyeceği kuralının bilinmemesi.
• Ön ödemeli aboneliklerde kullanılmayan kısmın ve depozitonun 15 gün içinde iade edilmesi gerektiğinin gözden kaçırılması.
• Taahhüt bedelinin, kalan ayların toplamı olarak hesaplanmasına itiraz edilmemesi.
• Taahhütnamenin hiç verilmediği hâllerde bunun ayrıca ileri sürülmemesi.
• Yerleşim yeri değişikliği nedeniyle bedelsiz fesih imkânının kullanılmaması.
• Cayma süresi içindeyken fesih bildirimi yapılması ve taahhüt bedeliyle karşılaşılması.
• Ödeme bildirimine itirazın 1 yıllık süre içinde yapılmaması.